मुस्ताङ । हिमाली जिल्ला मुस्ताङमा हिउँदयाम सुरु भएसँगै अत्यधिक चिसोले शैक्षिक गतिविधि ठप्पजस्तै बनेका छन्। बारागुङ मुक्तिक्षेत्र, घरपझोङ र थासाङ गाउँपालिकामा सञ्चालित सामुदायिक, संस्थागत तथा गुम्बा विद्यालयहरू दुई महिनाका लागि बन्द गरिएका छन्। विद्यार्थीको स्वास्थ्य जोखिम, सम्भावित हिमपात र तापक्रमको चरम गिरावटलाई कारण देखाउँदै स्थानीय तह र शिक्षा प्रशासनले हिउँदे बिदाको निर्णय लिएको हो।
शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ, मुस्ताङका प्रमुख रामेश्वर लामिछानेका अनुसार तल्लो र मध्यम मुस्ताङका विद्यालय पुस १५ गतेदेखि हिउँदे बिदामा गएका छन्। यी विद्यालयहरू फागुनको पहिलो वा दोस्रो हप्तादेखि मात्रै पुनः सञ्चालनमा आउने छन्। यता, माथिल्लो मुस्ताङका विद्यालय भने हरेक वर्षझैँ यसपटक पनि कात्तिक अगावै स्थायी स्थान छाडेर बेसीतिर झरेका छन् र पारिलो भू–भागमा ‘घुम्ती कक्षा’ सञ्चालन गरिरहेका छन्।
बारागुङ मुक्तिक्षेत्र गाउँपालिकामा तीन सामुदायिक र एक गुम्बा विद्यालय गरी चार शैक्षिक संस्था ६० दिनका लागि बन्द गरिएको शिक्षा शाखा प्रमुख रेखा पन्तले जानकारी दिइन्। उनका अनुसार छुसाङ, कागबेनी र झारकोटका विद्यालय पुस ८ देखि फागुन ८ गतेसम्म बन्द रहने छन्। शिक्षकका नियमित बिदा (सरकारी, स्थानीय र सार्वजनिक) समायोजन गरी दुई महिना विद्यालय बन्द गर्ने प्रस्ताव स्वीकृत गरिएको उनको भनाइ छ।
घरपझोङ गाउँपालिकामा भने अर्धवार्षिक परीक्षा सम्पन्न भएपछि पुस १५ देखि फागुन २० गतेसम्म हिउँदे बिदा दिइएको छ। शिक्षा शाखा प्रमुख शिव पुरीका अनुसार विद्यार्थीलाई बिदा दिइए पनि शिक्षक तथा शिक्षा प्रशासन भने पुस २० पछि मात्रै बन्द हुने व्यवस्था गरिएको छ। यसले प्रशासनिक काम र आगामी शैक्षिक तयारीलाई निरन्तरता दिने उद्देश्य राखेको देखिन्छ।
थासाङ गाउँपालिकामा सामुदायिक, निजी र गुम्बा विद्यालयलाई ४५ दिनका लागि हिउँदे बिदा दिइएको छ। शिक्षा शाखा प्रमुख धर्म खनालका अनुसार यी विद्यालयहरू फागुन १ गतेदेखि पुनः खुल्ने छन्।
घुम्ती कक्षा सञ्चालनका लागि बेसी नझरेका तीन पालिकाका १९ विद्यालय (बारागुङ मुक्तिक्षेत्रमा ४, घरपझोङमा ८ र थासाङमा ७) पूर्ण रूपमा बन्द भएका छन्। यसअघि नै माथिल्लो मुस्ताङका लोमान्थाङ गाउँपालिकाका तीन सामुदायिक र चार गुम्बा विद्यालय, तथा लोघेकर दामोदरकुण्ड गाउँपालिकाका तीन सामुदायिक र दुई गुम्बा विद्यालय कात्तिकमै पोखरा लगायतका स्थानमा सरेर पठनपाठन गरिरहेका छन्।
हिउँदयाममा विद्यालय बन्द गर्ने परम्परा मुस्ताङका लागि नयाँ होइन। तर यसले सिकाइ निरन्तरतामा पर्ने असरबारे प्रश्न उठाउँछ। घुम्ती कक्षा माथिल्लो क्षेत्रका लागि विकल्प बने पनि सबै विद्यालय र विद्यार्थीका लागि सम्भव छैन। तल्लो र मध्यम मुस्ताङमा दुई महिनासम्म पठनपाठन ठप्प हुँदा पाठ्यक्रम समयमै पूरा हुने चुनौती बढ्ने देखिन्छ।
स्थानीय तहले स्वास्थ्य सुरक्षालाई प्राथमिकता दिनु स्वाभाविक भए पनि दीर्घकालीन समाधानका रूपमा तातो कक्षा कोठा, छात्रावास सुधार, डिजिटल वा वैकल्पिक शिक्षण मोडल जस्ता उपायमा लगानी आवश्यक देखिन्छ। अन्यथा, हरेक वर्ष दोहोरिने हिउँदे बिदाले मुस्ताङको शिक्षा प्रणालीलाई मौसम-निर्भर बनाइरहने जोखिम कायमै रहनेछ।
